از شيعيان زندگى مىكردند . مشاركت آنان در قيام‌هاى شيعى دوره اموى و عباسى گوياى همين امر است . به‌طور مثال ، در قيام توابين گروه‌هايى از شيعيان بصره قصد همراهى با ايشان را داشتند . « 1 » بعدها در زمان حاكميت عباسيان گروه‌هايى از شيعيان بصره با حمايت از ابراهيم بن عبد اللّه ، معروف به قتيل باخمرا ، برادر محمد نفس زكيه ، قيامى را عليه منصور عباسى ترتيب دادند و اين شهر يكى از مراكز قيام‌هاى شيعى گرديد . « 2 » در اين شهر خاندان‌هاى شيعه مذهب بزرگى زندگى مىنمودند كه از ميانشان شخصيت‌هاى علمى و ادبى ممتازى ظهور كردند . « 3 » مقدسى هم‌چنين از وجود شيعيان در نواحى مختلف عراق در سده چهارم و پنجم ، اخبارى به دست داده است . بنا به گزارش او ، شهر جبله در شمال عراق نيز شيعه‌نشين بود . « 4 » ايالت مصر و شام در شام ، مردم طبريه ، نابلس و قدس و اكثر مردم امّان بر مذهب تشيع بودند . « 5 » هم‌چنين ارتباط مردم جبل عامل و طرابلس با علماى شيعه در همين زمان ، حاكى از وجود شيعيان در اين نواحى است . شهر حمص نيز با تشكيل دولت حمدانى در شام ، به تشيع روى آورد . « 6 » در مصر گويا شيعيان در دو شهر صندفا و اسكندريه تجمع داشتند . « 7 » از وجود شيعيان در ساير شهرهاى مصر اخبار زيادى در دست نيست ، ولى حضور وكيلان امام دوازدهم ( عج ) در اين سرزمين حاكى از وجود شيعيان مىباشد . « 8 » در يك روايت نيز حكايت مفصل يكى از شيعيان مصر بازگو

--> ( 1 ) . ر . ك : طبرى ، همان ، ج 3 ، ص 124 . ( 2 ) . ر . ك : همان ، ج 3 ، ص 245 . ( 3 ) . ر . ك : نجاشى ، رجال ، ص 218 و ص 346 . ( 4 ) . مقدسى ، احسن التقاسيم ، ص 142 . ( 5 ) . همان ، ص 179 . ( 6 ) . جعفريان ، جغرافياى انسانى شيعه ، ص 27 . ( 7 ) . مقدسى ، همان ، ص 200 . ( 8 ) . طوسى ، الغيبه ، ص 43 .